Επετειακό σημείωμα. 21 Μαρτίου 1821. Η Επανάσταση στην Πάτρα

Το 1821 είχε εμπεδωθεί στους Έλληνες η ιδέα της αποτίναξης του βάρβαρου οθωμανικού ζυγού, που επί τέσσερις αιώνες είχε αποκόψει την Ελλάδα από τις ευρωπαϊκές πολιτιστικές και κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις επιβάλλοντας έναν σκοταδιστικό ζυγό δουλείας. Η Φιλική Εταιρεία είχε προετοιμάσει ιδεολογικά, ηθικά και πρακτικά την επαναστατική δράση, για την οποία δύο κέντρα στον Μοριά, η Αχαΐα και η Μάνη, διασφάλιζαν τα περισσότερα εχέγγυα.
Οι πηγές που διαθέτουμε δεν συμφωνούν απόλυτα μεταξύ τους για την εξέλιξη των επαναστατικών γεγονότων στην Πάτρα, από αυτές όμως η ιστορική διήγηση του Σπ. Τρικούπη λόγω του αξιώματός του και της πρόσβασης σε αυθεντικές μαρτυρίες διεκδικεί τεκμήρια αντικειμενικότητας, όπως και τα Απομνημονεύματα του πρωταγωνιστή Ιεράρχη Παλαιών Πατρών Γερμανού.
Σύμφωνα με αυτούς εναρκτήρια ημέρα της Επανάστασης είναι η 21 Μαρτίου, οπότε οι κάτοικοι των Πατρών υπό την καθοδήγηση του ντόπιου αγωνιστή τσαγκάρη Καρατζά και τη συνδρομή Φιλικών και Επτανησίων απέκλεισαν τους Τούρκους στο κάστρο απελευθερώνοντας στην ουσία την πόλη. Κατά τον Τρικούπη την επόμενη ημέρα, 22α Μαρτίου, εισήλθαν στην πόλη με πλήθος πρόχειρα οπλισμένων χωρικών ο φιλικός Παπαδιαμαντόπουλος και ο Λόντος, με κόκκινη σημαία και μαύρο σταυρό στη μία πλευρά. Όλοι συγκεντρώθηκαν στην Πλατεία Αγίου Γεωργίου, όπου βρίσκονταν τα ξένα προξενεία και συμπαγής ελληνικός πληθυσμός και με εντολή του Π. Π. Γερμανού υψώθηκε σταυρός, στον οποίο ορκίζονταν οι αγωνιστές υπέρ πίστεως και πατρίδος.
Στις 23 Μαρτίου κορυφώθηκαν οι συμπλοκές με τους Τούρκους που εξέρχονταν από το Κάστρο και παρατηρήθηκαν εμπρησμοί χριστιανικών κατοικιών από τους Τούρκους και οθωμανικών από τους επαναστάτες. Αυτή ημέρα θεωρείται από τους ξένους πρεσβευτές ως η γενέθλια ημέρα της Επανάστασης. Ο D. Solair γραμματέας του ολλανδικού Προξενείου στην Πάτρα, στο χρονολόγιο των γεγονότων της Επανάστασης, θεωρεί την 23η Μαρτίου ως ημέρα των εμπλοκών μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων στην Πάτρα. Αυτή την ημέρα έχει υπόψη του και ο Μακρυγιάννης, που έφυγε από την Πάτρα κυνηγημένος από τους Τούρκους σημειώνοντας ότι «δύο μέρες μετά χτύπησε ντουφέκι στην Πάτρα».
Οι Τούρκοι προσπάθησαν να προσεταιρισθούν τους Προξένους, για να σταματήσει η Επαναστατική δράση των Ελλήνων στην Πάτρα, αλλά απέτυχαν.
Κατά τον Solair και τον Γάλλο Πρόξενο Pourqueville ο Π. Π. Γερμανός εισήλθε στην πόλη με πλήθος αγωνιστών την 25η Μαρτίου, όπου στην πλατεία Αγ. Γεωργίου ύψωσε – κατ’ άλλους χάραξε – έναν σταυρό για να δείξει την ιερότητα του αγώνα και να ορκισθούν πίστη οι αγωνιστές. Ανεξάρτητα από την ημέρα εισόδου, σημασία έχει ότι η πόλη σήκωσε όπλα κατά του βάρβαρου κατακτητή την 21η Μαρτίου.
Δυστυχώς, όμως, αυτή η πρώτη επαναστατική φλόγα έσβησε στις 2 Απριλίου, όταν ο Γιουσούφ πασάς κατέκτησε την πόλη και κατέσφαξε τους γενναίους προμάχους της ελευθερίας. Παρ’ όλα αυτά η επαναστατική δράση είχε εξαπλωθεί σε όλη τη χώρα και οδήγησε στην απελευθέρωσή της από τον πιο βάρβαρο δυνάστη που γνώρισε στην ιστορία της.

Βασίλειος Λ. Κωνσταντινόπουλος
Kαθηγητής Παν/μίου Πελοποννήσου - Πρόεδρος Φ.Σ.Π.