Επετειακό σημείωμα. 90 χρόνια από την έκρηξη του ισπανικού εμφυλίου πολέμου

Σήμερα 17 Ιουλίου 2026, συμπληρώνονται 90 χρόνια από την έκρηξη πραξικοπήματος μονάδων του ισπανικού στρατού στη Μελίγια (Melilla), ισπανικό θύλακα στο βόρειο Μαρόκο. Το πραξικόπημα αυτό είχε ως στόχο την ανατροπή της ισπανικής κυβέρνησης του Λαϊκού Μετώπου (Frente Popular), που είχε ανέλθει στην εξουσία μετά τις εκλογές του Φεβρουαρίου του 1936. Η μερική αποτυχία του πραξικοπήματος ― οι στρατιωτικές και αστυνομικές μονάδες των περισσότερων μεγάλων πόλεων έμειναν πιστές στην κυβέρνηση ― μετέβαλε τη σύγκρουση σε εμφύλιο πόλεμο, έναν από τους πιο αιματηρούς πολέμους που έλαβαν χώρα στην Ευρώπη τον20ο αιώνα, ο οποίος έληξε περισσότερο από δυόμισι χρόνια μετά, την 1η Απριλίου 1939, με τη νίκη των πραξικοπηματιών και την είσοδό τους στη Μαδρίτη.
O ακριβής αριθμός των νεκρών είναι εξαιρετικά δύσκολο να προσδιοριστεί, υπολογίζεται πάντως ότι ξεπερνούν τις 500.000 (ένοπλοι και των δύο πλευρών και άμαχοι). Τόσοι οι δυνάμεις που έμειναν πιστές στην Κυβέρνηση («Δημοκρατικοί») όσο και όσες προσχώρησαν στο στρατόπεδο των Επαναστατών («Εθνικιστές») προέβησαν σε φρικτές ωμότητες εναντίον των αντιπάλων τους ή αυτών που θεωρούσαν ως συμπαθούντες την αντίπαλη πολιτική μερίδα. Ο μεγάλος αριθμός των θυμάτων μεταξύ των αμάχων οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην εκτεταμένη χρήση αεροπορικών βομβαρδισμών σε κατοικημένες πόλεις, κάτι που γινόταν για πρώτη φορά στα χρονικά ― και αποτελούσε οιωνό για όσα θα ακολουθούσαν λίγα χρόνια αργότερα, στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ―.
Στον πόλεμο αυτό ενεπλάκησαν ενεργά τόσο οι δυνάμεις που μετέπειτα αποτέλεσαν τον Άξονα ― Ιταλία, Γερμανία ― όσο και εθελοντές στρατολογημένοι από την Κομμουνιστική Διεθνή (Διεθνείς Ταξιαρχίες). Η σύγκρουση προσέλαβε διεθνώς έντονη ιδεολογική διάσταση, με τους διανοούμενος όλων των χωρών να λαμβάνουν θέση υπέρ ή κατά των αντιμαχόμενων πλευρών, αναλόγως της ιδεολογικής τους τοποθέτησης.

επιμέλεια κ. Τηλέμαχος Ζυγόπουλος