Επετειακό σημείωμα για την 29η/V/2025. Ο ηρωικός αυτοκράτορας της ΄Αλωσης και οι 54 ημέρες πριν από την συμφορά (12ος και όχι 11ος ο τελευταίος Κωνσταντίνος του Βυζαντίου)

Ο τελευταίος Παλαιολόγoς ηγεμόνας (10ος στην σειρά) και ύστατος αμύντορας της έδρας του μεσαιωνικού Ελληνισμού, Κωνσταντίνος ΙΒ΄ Παλαιολόγος-Δραγάσης [Δραγάτσης] (ηγεμ. 1449-1453), είναι συνδεδεμένος ανεξίτηλα στην συλλογική μνήμη του ελληνικού έθνους με μια από τις πλέον αποφράδες επετείους του Οικουμενικού Ελληνισμού: την ΄Αλωση της Κωνσταντινούπολης, στις 29 Μαΐου του 1453, που για σημαντικό τμήμα της ιστορικής επιστήμης σηματοδοτεί το τέλος του Μεσαίωνα. Ηταν ο 4ος από τους έξι γιους του αυτοκράτορα Μανουήλ Β΄Παλαιολόγου (ηγεμ. 1391-1425) και της σερβικής καταγωγής Ελένης Δραγάση, επιφανούς γόνου του αρχοντικού οίκου των Ντραγκάς – γι΄ αυτό αναφέρεται συχνά ως Κωνσταντίνος Παλαιολόγος-Δραγάσης. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 12 Μαρτίου 1405 (κατ΄ άλλους στις 9 Φεβρουαρίου 1404) και συνδέθηκε στενά με τον πρωτότοκο αδελφό του (και διάδοχο αυτοκράτορα του Μανουήλ Β΄) Ιωάννη Η΄ Παλαιολόγο (ηγεμ. 1425-1448), του οποίου διετέλεσε «συναυτοκράτορας» το 1423-1424 και το 1437-1441. Υπήρξε και πριν (ως δεσπότης Μορέως) και μετά την άνοδό του στον βυζαντινό θρόνο, ένθερμος θιασώτης της αναγέννησης της εθνικής συνείδησης του Ελληνισμού, που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται μετά το 1204. Αν και αρκετοί μελετητές εξακολουθούν να αναφέρονται έως τις ημέρες μας στον τελευταίο Βυζαντινό αυτοκράτορα ως Κωνσταντίνο Ενδέκατο (ΙΑ΄), στην πραγματικότητα υπήρξε ο Δωδέκατος (ΙΒ΄), αφού σύμφωνα με νεότερες έρευνες ως ενδέκατος πρέπει να θεωρείται ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ (Κομνηνός) Λάσκαρις, συνιδρυτής του κράτους της Νίκαιας το 1204-1205 μ. Χ. με τον αδελφό του Θεόδωρο Α΄ Λάσκαρι. Σε σημαντικό αριθμό δημοσιευμάτων, ιδιαίτερα κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η αρίθμηση αυτή έχει αρχίσει να αποκαθίσταται στη βιβλιογραφία και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, όπου ο τελευταίος Παλαιολόγος ηγεμόνας καταλογογραφείται ως Κωνσταντίνος ο ΙΒ΄.

κ. Αλέξιος Γ. Κ. Σαββίδης,
Ομότιμος καθηγητής Ιστορίας των Μεσαιωνικών & Βυζαντινών Χρόνων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου