Επετειακό Σημείωμα. Πανηγυρικός για την 28η Οκτωβρίου

Θα παραθέσω ορισμένα γεγονότα που άλλα είναι γνωστά και άλλα λιγότερο γνωστά αναφορικά με την Eπέτειο που σήμερα τιμάμε. Μετά θα προσπαθήσω να υποστηρίξω γιατί αυτή η ημερομηνία της εισόδου της χώρας μας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την επάνοδο των Δωδεκανήσων στην μητέρα τους, την Ελλάδα μας και επομένως θα έπρεπε οι δύο αυτοί επέτειοι να συνεορτάζονται.
Η Επέτειος του εορτασμού στις 28 Οκτωβρίου, γιορτάζεται κάθε χρόνο, σε όποια γωνία της υφηλίου υπάρχει ελληνικό στοιχείο. Αυτή η επέτειος γιορτάστηκε για πρώτη φορά στα χρόνια της Κατοχής. Στο κτήριο και στον προαύλιο χώρο του Πανεπιστήμιου Αθηνών έγινε ο πρώτος εορτασμός στις 28 Οκτωβρίου 1941. Έγιναν τότε ομιλίες από τους φοιτητές και μίλησε για την επέτειο ο καθηγητής Κωνσταντίνος Τσάτσος, πολλά χρονιά μετά Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο οποίος αρνήθηκε να κάνει μάθημα την ημέρα της Επετείου με αποτέλεσμα να απολυθεί από το Πανεπιστήμιο. Στις 28 Οκτωβρίου 1942, έγινε ο εορτασμός στην Πλατεία Συντάγματος, με πρωτοβουλία των οργανώσεων Ε.Π.Ω.Ν και Π.Α.Ι.Α.Ν, εκδηλώσεις και διαδηλώσεις εκείνη την ημέρα έγιναν και σε άλλες πόλεις. Το 1943, σύμφωνα με τον Ηλία Βενέζη, η Επέτειος γιορτάστηκε στο κτήριο της Εθνικής Τράπεζας στην πλατεία Κοτζιά (ο Βενέζης ήταν τότε υπάλληλος της τράπεζας). Εκεί όμως οι Γερμανοί, οι οποίοι πλέον είχαν αναλάβει την αστυνόμευση της Αθήνας υποχρέωσαν όσους συμμετείχαν να σταθούν με τα χέρια ψηλά μέχρι το βράδυ ενώ έστειλαν περίπου 20 άτομα σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Κάποια από αυτά ποτέ δεν επέστρεψαν. Επισήμως, η Επέτειος για πρώτη φορά γιορτάστηκε στις 28 Οκτωβρίου 1944, στην ελεύθερη πια Αθήνα, με παρέλαση μπροστά από τον Πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου.

Μάκης Ν. Φωκάς
Γενικός Γραμματέας
Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός»