Επετειακό σημείωμα. Ο Τορπιλλισμός της ΕΛΛΗΣ 15 Αυγούστου 1940.
Ένα εν ψυχρώ έγκλημα της φασιστικής Ιταλίας

Το πρωί της 15ης Αυγούστου 1940, ενώ εορταζόταν μια από τις σημαντικότερες εορτές της Χριστιανοσύνης, η Κοίμηση της Παναγίας, στην Τήνο, στην οποία είχαν συρρεύσει πλήθη πιστών από όλη την Ελλάδα, προτού αρχίσει η λιτάνευση της εικόνας στις 8.30 π.μ., τρεις εκτοξευμένες τορπίλλες από άγνωστης εθνικότητας υποβρύχιο έπληξαν, μία το εύδρομο καταδρομικό ΕΛΛΗ, που απέδιδε τιμές την ημέρα εκείνη, και δύο τον λιμενοβραχίονα, αστοχώντας. Η ΕΛΛΗ, παρά τις προσπάθειες του προσωπικού, εγκαταλείφθηκε από το πλήρωμά της και βυθίστηκε μία ώρα περίπου αργότερα. Από την τορπίλλη που έπληξε το μηχανοστάσιο και την επακολουθήσασα έκρηξη σκοτώθηκε ένας υπαξιωματικός και τραυματίστηκαν 29 άνδρες. Η αστοχία των δύο τορπιλλών απεσόβησε σοβαρότερες απώλειες ανάμεσα στο πλήθος των πιστών. Ο πανικός όμως που προκλήθηκε είχε ως αποτέλεσμα τον τραυματισμό πολλών πολιτών και τον θάνατο μιας γυναίκας.
Ο τορπιλλισμός της ΕΛΛΗΣ ανακοινώθηκε από το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού (Γ.Ε.Ν.) στον Ναυτικό Ακόλουθο της Ιταλικής Πρεσβείας, πλωτάρχη Μορίν, το μεσημέρι της 15ης, ενώ το απόγευμα της ίδιας ημέρας το Γ.Ε.Ν. ενημέρωσε την Ιταλική Πρεσβεία για μια διπλή αεροπορική επίθεση που έλαβε χώρα κατά του ατμόπλοιου ΦΡΙΝΤΩΝ, που εκτελούσε τη γραμμή μεταξύ Κρήτης και Πειραιά, ενώ αυτό έπλεε προς Πειραιά, πλήρες επιβατών. Ήταν ευτύχημα ότι οι βόμβες αστόχησαν, οι επιτιθέμενοι όμως δεν ενδιαφέρθηκαν να καλύψουν τα διακριτικά των αεροσκαφών, που αναγνωρίσθηκαν έτσι ως ιταλικά.
Η Ελληνική Κυβέρνηση περισυνέλεξε τα θραύσματα των τορπιλλών, τα οποία αποδείκνυαν την ιταλική τους προέλευση, αλλά, μη θέλοντας να δυναμιτίσει την κατάσταση, αποσιώπησε το γεγονός.
Ο φιλέλληνας ιταλός Πρέσβης, Emmanuelle Grazzi, ταγμένος υπέρ της ειρηνικής συνύπαρξης, λόγω κοινού πολιτισμού Ελλάδος και Ιταλίας και, μη τολμώντας να πιστέψει ότι η άνανδρη και ύπουλη αυτή επίθεση ήταν έργο της ιταλικής φασιστικής κυβέρνησης, ζητούσε από το Υπουργείο Εξωτερικών της Ιταλίας εξουσιοδότηση να προβεί σε διάψευση ενοχής της Ιταλίας στον τορπιλλισμό. Αυτή η εξουσιοδότηση, όπως γράφει ο ίδιος ο Grazzi στο Ημερολόγιό του (Η Αρχή του Τέλους, σελίδα 227), δεν του δόθηκε ποτέ, απόδειξη γι’ αυτόν ενοχής.
Η εξήγηση που ο ίδιος δίνει στα ως άνω Απομνημονεύματά του είναι η πρόθεση της Ιταλίας να αμφισβητήσει την κυριαρχία στη θάλασσα της Μεγάλης Βρετανίας, την οποία ο Μεταξάς, στη συνάντησή του με τον πρίγκηπα Έρμπαχ, Γ ερμανό Πρεσβευτή στην Αθήνα, στις 12 Αυγούστου επικαλέστηκε ως αιτία της ελληνικής ουδετερότητας.
Το περιεχόμενο της συνομιλίας αυτής ο Έρμπαχ κοινοποίησε στο Υπουργείο Εξωτερικών της Γ ερμανίας (βλ. Γερμανικά Διπλωματικά Έγγραφα, Εκδόσεις Φ. Σ. ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ, σελίδα 90) και ταυτόχρονα ενημέρωσε σχετικά τον ιταλό συνάδελφό του, Grazzi, ο οποίος με τη σειρά του τηλεγράφησε την ενημέρωση αυτή στην υπηρεσία του στη Ρώμη. Η Ιταλία επομένως κατά τον Grazzi (ό.π. σελίδα 224 κ.ε.) ήθελε να αποδείξει στην Ελλάδα ότι την κυριαρχία της Μεσογείου δεν την είχε η Μεγάλη Βρετανία και ότι η Ιταλία μπορούσε ανενόχλητα να δρα στην περιοχή. Έφτασε μάλιστα στο σημείο στις 16 Αυγούστου να ανακοινώσει ότι για τον τορπιλλισμό της ΕΛΛΗΣ υπεύθυνη ήταν η Μεγάλη Βρετανία, επειδή δήθεν η Ελλάδα όφειλε το συγκεκριμένο σκάφος και δεν το είχε αποπληρώσει στη Μεγάλη Βρετανία. Όπως στηλιτεύει δηκτικά την ιταλική αυτή παραπληροφόρηση ο Grazzi, το πλοίο αυτό η Ελλάδα δεν το είχε αγοράσει από τη Μεγάλη Βρετανία, αλλά από την Αμερική και μάλιστα πριν από 28 ολόκληρα χρόνια. Τελικά με την κήρυξη του πολέμου (28 Οκτωβρίου) η Ελλάδα δημοσίευσε στις εφημερίδες όλο το φωτογραφικό υλικό και τις αποδείξεις που επιβεβαίωναν την ιταλική πατρότητα των τορπιλλών και βεβαίως την ευθύνη της Ιταλίας. Αργότερα έγινε γνωστό ότι το υποβρύχιο αυτό λεγόταν DELFINO και κυβερνήτης του ήταν ο υποπλοίαρχος Αϊκάρντι. Για τον Grazzi υπεύθυνος του τορπιλλισμού ήταν ο σατράπης της Ρόδου, Ντε Βέκι, Διοικητής των Δωδεκανήσων, ο οποίος ήταν ένθερμος υποστηρικτής της πολεμικής σύρραξης με την Ελλάδα.
Ο Grazzi αναφέρει επίσης ότι η εγκληματική αυτή πράξη είχε ως αποτέλεσμα να συσπειρώσει τον λαό γύρω από τον ηγέτη του και να χαλυβδώσει τη θέληση του ελληνικού λαού για μια νικηφόρα αντίσταση στις ιταλικές προκλήσεις. Ο πόλεμος που ακολούθησε το απέδειξε.

Βασίλειος Λ. Κωνσταντινόπουλος
Kαθηγητής Παν/μίου Πελοποννήσου - Πρόεδρος Φ.Σ.Π.